دستورالعمل نحوه تکميل فرم آموزش خودمراقبتي توسط پرستار به بيمار

مقدمه

آموزش به بيمار در زمان پذيرش ، حین بستری و زمان ترخیص در بيمارستان مهمترين بخش مراقبتهاي پرستاري را شامل مي‌شود. آموزش به بيمار يك جنبه حياتي از مراقبتهاي پرستاري است كه با فراهم آوردن اطلاعات براي بيماران از بروز عوارض در آنها پيشگيري مي‌كند و فعاليتهاي خود مراقبتي را در آنها تقويت كرده و باعث افزايش استقلال آنان شده و از بستري شدن مجدد آنها پيشگيري مي‌كند.

 

رسالت برنامه

هدف برنامه آموزش بيمار ارتقاء سطح سلامت و بهداشت افراد جامعه است كه اين امر در سايه تواناسازي مددجويان و فعال‌سازي آنها در امر خود مراقبتي صورت مي‌گيرد.

 

فلسفه برنامه

 

الف) برنامه آموزش به بيمار مبتني بر اين ديدگاه است كه بيماران بايد در حد امكان بهترين مراقبت را دريافت كنند. مجريان اين برنامه عقيده دارند كه آموزش به بيمار يك جزء جدايي ناپذير از كيفيت مراقبت است.

ب) به عقيده ما آموزش به بيمار از يك سو يك مسؤوليت براي پرستاران است و از سويي حق مددجويان و خانواده‌هاي آنهاست.

 

هدف

 

ارتقاء و بهبود وضعيت باليني بيماران به‌وسيله آموزش به بيماران و خانواده‌هاي آنان در مورد رفتارهاي بهداشتي و خود مراقبتي .

 

 

 

روش‌ها و رويه‌ها

1-      براي تمام بيماران و خانواده‌هاي آنان يا وابسته نزديك آنها آموزشهاي مناسب، بسته به نوع تشخيص پزشكي آنها، مشكلات و نيازهاي تشخيص داده شده در بررسي بيمار فراهم شود.

2-       نيازها، آمادگي، توانايي يادگيري، سطح تحصيلات، سن فرد بررسی شده و در فرم آموزش بیمار ثبت شود.

3-       پرستار اولين هماهنگ كننده آموزش به بيمار يا خانواده اوست و بايد عكس‌العمل‌هاي بيمار و خانواده او ( ارزشیابی میزان یادگیری) را در فرم آموزش به بیمار ثبت نمايند.

4-      در صورت نیاز به ارائه آموزش توسط سایر اعضاء تیم درمانی، لازم است با هماهنگی پرستار مربوطه و در حضور  وی آموزشها ارائه شده و توسط فرد آموزش دهنده در فرم آموزش به بیمار ثبت گردد.

5-       بيماران بايد دانش و مهارت لازم جهت تطابق با نيازهاي بهداشتي خود را دريافت كنند.

اين آموزشها شامل آموزش های بدو پذیرش، حین بستری و زمان ترخیص می­باشد.

جدول الف:

v      آمادگي يا انگيزه جهت يادگيري

در اين آيتم بايستي توجه و اشتياق بيمار نسبت به امر آموزش سنجيده شود و بر اساس اين مقياس آمادگي وي در سه سطح بالا ، متوسط و پايين سنجيده مي شود.

آمادگي جهت يادگيري سطح پايين:

منظور از آمادگی سطح پایین ، هنگامی است که بیمار به علت مشکلات جسمی و روحی مانند کاهش سطح هوشیاری، درد، اضطراب و ... قادر به تمرکز و دریافت آموزش ها نمی باشد.

آمادگي جهت يادگيري سطح متوسط:

منظور از آمادگی سطح متوسط، هنگامی که بیمار از شرایط جسمی قابل قبولی برخوردار است اما به دلایل مسائلی مانند نگرانی در مورد فرایند درمان، نگرانیهای مالی و ... به دریافت آموزش اهمیت نداده و انگیزه لازم را برای یادگیری ندارد.

 

آمادگي جهت يادگيري سطح بالا:

منظور از آمادگی سطح بالا هنگامی است که بیمار از شرایط جسمی قابل قبول برخوردار بوده و انگیزه لازم برای دریافت آموزش را نیز دارد.

v      توانايي يادگيري

منظور از توانايي يادگيري ميزان هوشياري بيمار و عدم وجود اختلالات روحی روانی که مانع اجرای آموزش به بیمار می شود است.

v      سابقه بستري قبلي

در صورتيکه بيمار در طول زندگي خود به هر دليلي در بيمارستان بستري باشد بايستي در اين قسمت ثبت گردد.

v      سابقه حساسيت

اگر بيمار حساسيت به هرنوع مواد غذايي يا دارويي داشته باشد بايستي در اين قسمت با ذکر نوع دارو يا مواد غذايي ثبت شود.

v      بيماري زمينه اي

سایر بیماریهای زمینه­ای مانند اختلالات مادرزادی،ناتوانی های جسمی، بیماری های مزمن مانند دیابت، فشارخون، هیپر کلسترولمی،هیپرلیپیدمی، و سرطان در این قسمت ثبت میگردد.

v      وضعيت تاهل

در اين قسمت وضعيت تاهل بيمار بايستي قيد گردد

v      ميزان تحصيلات

بسته به اينکه  مصاحبه شونده بيمار يا همراهيان وي باشند بايستي سطح سواد آنها در آيتم مربوطه قيد گردد.

 

v      روش آموزشي مورد علاقه بيمار

بايستي در اين آيتم متدهاي آموزشي موجود در بخش ، جهت بيمار ارائه گردد که بيمار خودش بتواند از بین روشهای خواندن مواد نوشتاری (پمفلت ،جزوه و...) مولتي مديا (فايل هاي صوتي،نمايش فيلم و...) چهره به چهره را انتخاب نمايد.

v      موانع آموزشی

v      همواره در اجرای آموزش به بیمار موانع و مشکلاتی پیش روی کارکنان بهداشتی وجود دارد. ذکر این موانع کمک میکند که با جستجوی راهکارهایی امکان غلبه نسبی یا کامل بر این موانع فراهم گردد. این موانع شامل سن، زبان گفتاری، انگیزه، اختلالات دید و اختلالات شنوایی، تفاوت های فرهنگی، مشکلات احساسی رو روحی روانی، اختلالات شناختی، مشکلات مادی تفاوت های مذهبی، شدت یا مرحله بیماری، سطح تحصیلات می­باشد.

v      نیازهای آموزشی عنوان شده توسط بیمار بر اساس اولویت

از آنجا که ارائه آموزش ها بر اساس احساس نیاز بیمار به مطالب قادر است میزان یادگیری را افزایش دهد. بهتر است در ابتدا به سوالات ذهنی بیمار پاسخ دهیم. در این قسمت از فرم اولویت­ها و ترجیحات بیمار بررسی می شود تا در اولویت اول آموزش قرار گیرد.

آدرس و شماره تلفن: در این قسمت بایستی به بیمار توضیح داده شود که علت اخذ  آدرس و شماره تماس جهت پیگیری احتمالی آنان پس از ترخیص می باشد

جدول ب:

v      آموزش بدو پذيرش

ü      معرفي بخش و خدمات غير درماني

 

      واحد بيمار(اهرم هاي تخت /زنگ اخبار /bed side)

      سرويس هاي بهداشتي

      درب و پله هاي اضطراري

      امکانات رفاهي بخش

      محل آبدارخانه و نمازخانه

      محل آسانسورها

ü      قوانين کلي موجود در بخش و بيمارستان

      نحوه تهيه لباس

      ساعات ويزيت پزشک

      ساعات ملاقات

      درخواست از بيمار يراي اطلاع دادن به پرستار در صورت بروز هرگونه مشکل

      در صورت عدم فهم دستورات پزشک توسط بيمار، از پزشک مجدد سوال نمايند

ü      معرفی تیم پزشکی

      کلیه کادر درمانی(پزشک ، سرپرستار ، کمک بهيار ، خدمه ، مددکاري و......) بایستی در بدو پذیرش خود را به بیمار معرفی نمایند و شرح وظایف خود را بیان نمایند

ü      منشور حقوق بيمار

      پنج آيتم منشور حقوق بيمار

ü      نحوه رسيدگي به شکايات

      بر اساس خط مشي رسيدگي به شکايات بيمارستان

ü      توجيه هزينه هاي درمان و بيمه

      بر اساس هزينه هاي تعريف شده بيمارستان

v      آموزش هاي حين بستري

نوع بيماري و نحوه درمان و مراقبت

      توضيحات مختصر در خصوص بيماري ، فرايند بيماري ، سير بيماري و علائم و نشانه ها

      نحوه درمان بيماري  و مراقبت هايي که جهت درمان بيماري الزامي مي باشد

ü      میزان ، مدت ، نحوه صحیح مصرف و عوارض داروها

      آموزش در خصوص میزان مصرف دارو (دوزاژ دارو)

      مدت زمان مصرف دارو

      آگاه نمودن بيمار از داروهاي مصرفي روزانه و نحوه صحیح مصرف دارو

      آموزش نکات مهم عوارض دارو

ü      تداخلات غذا و دارو

      داروهايي که مصرف همزمان آنها با برخي غذاها ايجاد عارضه و تداخل مي نمايد

ü      ميزان فعاليت

      CBR

      RBR

      ميزان و زمان شروع فعاليت هاي بعد از عمل

      ROM

      ورزشهاي و فعاليت هاي مناسب در هر بيماري

      پوزيشن ها

ü      تغذيه و رژيم غذايي

      نوع رژيم غذايي

      رعايت رژيم غذايي توسط بيمار

      تحمل رژيم غذايي توسط بيمار

      تعريف رژيم غذايي : پر پروتئين ، پر کالري ، قلبي ، ديابتي ، بعد از عمل ، مايعات ، سيروز کبدي ، کليوي ،سوختگي و .......

ü      ايمني يا احتياطات :

      نحوه مراقبت از اتصالات :درن ها ، مانيتورينگ ، بگ ادراري ،سرم ها و....

      نکات ايمني : Bed side  ، پيشگيري از صدمات ناشي از کاهش فشار خون وضعيتي و.................

      خود مراقبتي نسبت به دريافت دارو

ü      مديريت درد

      روش هاي غير دارويي (تکنسين هاي آرام سازي ، انحراف فکر ، پوزيشن ها و........)

      روش هاي دارويي

ü      اقدامات تشخيصي ، درماني و آزمايشات

      شرح چگونگي انجام پروسيجر  يا آزمايش

      آمادگي هاو مراقبت هاي قبل و بعد از پروسيجر ها

      هدف از انجام پروسيجر

      برائت و رضايت از هرگونه اقدامات تشخيصي و تهاجمي

ü      نشانه های خطر حین بستری

      علائم هشدار دهنده ای که در حین بستری ممکن است جهت بیمار اتفاق بیافتد و بایستی بیمار سریعا پرستار و پزشک را مطلع سازد به عنوان مثال در خصوص بیماری دیابت علائم هیپو و هیپر گلیسمی توضیح داده شود

ü      عدم مصرف دخانيات و مواد روان گردان

      هدف از عدم مصرف دخانيات و مواد روان گردان

      نحوه ترک و عدم مصرف

ü      مراقبت هاي قبل و بعد از عمل

      رژيم غذايي

      فعاليت

      پوزيشن

      مراقبت از زخم ناحيه عمل

      مراقبت از اتصالات

ü      مراقبت از زخم

      پيشگيري از عفونت ها

      پوزيشن ها

      علائم زخم بستر و ....

      مراقبت از پانسمان و دفعات نياز به تعويض پانسمان

      علائم زخم عفوني و..........

ü      مسائل بهداشت فردي

      شستشوي دست ها

      کنترل عفونت

ü      خواب و استراحت

      در صورت وجود مشکل ارائه راهکارها جهت بهبود خواب و استراحت

      روش هاي ذخيره انرژي( در بيماران عدم تحمل فعاليت)

ü      الگوي دفع

      راه هاي پيشگيري از يبوست

      بررسي وضعيت ادراري و پيشگيري از عفونت و ...........

ü      روش های جایگزین درمان

      روش هایی که می تواند جایگزین درمان بیمار شود  به عنوان مثال در بیماری که درد دارد می توانیم به بیمار پیشنهاد دهیم که از تکنیک های کاهش استرس و درد ، روش های دارویی خوراکی و یا روش های تزریقی می توان استفاده نمود.

 

ü      پيامد هاي احتمالي ناشي از درمان

      عوارض و پيامدهايي که بعد از درمان بيماري امکان دارد جهت بيمار ايجاد گردد به عنوان مثال

 عفونت هاي محل عمل

ü      ساير موارد

      در اين قسمت بايستي بر اساس تخصص بخش، مواد آموزشي مورد نياز توسط سر پرستار بخش اضافه گردد و تحت عنوان کد  B18 ، B19 و ... در اين بخش مشخص گردد به عنوان مثال در بخش هاي زنان و زايشگاه در خصوص نحوه شيردهي کد B18، مراقبت از نوزاد کد B19 و....مشخص شود و در بخش هاي دياليز ، چشم ،ICU و ... مراقبت هاي خاص اين بخش در غالب کد هاي مذکور مشخص و در فرم آموزش به بيمار ثبت گردد.

v      آموزش هاي زمان ترخيص

ü      زمان مراجعه به پزشک

      اعلام زمان و مکان مراجعه به پزشک

ü      داروهاي پس از ترخيص

      نحوه مصرف داروها

      عوارض احتمالي و مهم داروها

      تداخلات دارويي و تداخلات غذا و دارو

      شناخت نام داروها توسط بيمار

      محل نگهداري داروها

ü      برنامه خود مراقبتي و تکنيک هاي بازتواني در منزل

      مراقبت از زخم

      بهداشت فردي

      فعاليت ها و ورزش ها

      شروع مجدد فعاليت حرفه اي و شغلي

      شروع مجدد محدوده فعاليت جنسي

ü      تغذيه پس از ترخيص

      رژيم غذايي مناسب پس از ترخيص

ü      فعاليت هاي پس از ترخيص

      زمان از سر گیری فعالیت های طبیعی

      میزان محدودیت در فعالیت

      پوزيشن ها

ü      نشانه هاي خطر پس از ترخيص

      علائم هشدار دهنده که بايستي با بروز آنها سريعا" به پزشک مراجعه نمايد.

ü      چگونگي دستيابي به مراقبت هاي اورژانس

      تلفن های تماس اضطراری که در صورت بروز علائم هشدار دهنده بیمار می تواند با آن تماس بگیرد.

ü      آدرس منابع و آدرس مراکز و سايت هاي آموزشي

      در انتهای مطالب آموزشی ارائه شده به بیمار، منابعی جهت مطالعه بیشتر به بیمار و خانواده وی معرفی می گردد.

تبصره 1- سرپرستاران بخش ها بایستی با توجه به متوسط زمان بستری بیماران در بخش ، پروتکل زمانبندی جهت فرم آموزش به بیمار تهیه و در اختیار آموزش دهندگان قرار دهند. به عنوان مثال مشخص گردد که پرستار مسئول بیمار در هر شیفت چه آموزش هایی بایستی به بیمار ارائه نماید که در زمان ترخیص کلیه آموزش ها به بیمار ارائه شده باشد.

تبصره 2- سرپرستاران بایستی با توجه به امکانات آموزشی موجود در بخش خود جهت هر یک از آیتم های فرم آموزش به بیمار (بدو پذیرش ، حین بستری و زمان ترخیص ) برنامه مدونی تهیه نمایند که مشخص گردد هر یک از این آیتم ها به چه صورت به بیمار آموزش داده می شود.به عنوان مثال در این برنامه مشخص گردد که جهت منشور حقوق بیمار  به بیمار پمفلت ارائه می گردد ، جهت برنامه خود مراقبتی مانند تزریق انسولین از طریق نمایش به بیمار آموزش داده می شود جهت خواب و استراحت به صورت چهره به چهره آموزش داده می شود.

جدول ج:

این جدول بایستی توسط آموزش دهندگان تکمیل می گردد :

1-      زمان آموزش که شامل تاریخ و ساعت آموزش می باشد

2-     محتوای آموزشی که شامل کد محتوای آموزشی (با توجه به جدول ب) وتوضیحات مختصر می باشد که با توجه به کد محتوای آموزشی تکمیل می گردد به عنوان مثال در خصوص کد محتوای آموزشی الگوی دفع در بیماران قلبی در قسمت توضیحات مختصر بایستی عدم مانور والسالوا در این بیماران توضیح داده شود

3-      کد یادگیرنده با توجه به اینکه بیمار یا همراه بیمار است در این قسمت تیک زده می شود

4-      روش آموزش با توجه به اینکه آموزشی که ارائه می گردد به صورت چهره به چهره می باشد یا به صورت رسانه ای از جمله پمفلت ،جزوه ، بروشور یا فیلم آموزشی باشد تیک زده می شود

5-      ارزیابی و برنامه ریزی آموزشی زمانی که بیمار به طور کامل به سوالات پرستار پاسخ داده و مطالب آموزشی ارائه شده را به درستی تکرار نماید قسمت درک آموزش تیک زده می شود و در صورتیکه به دلیل وجود موانع آموزشی متعدد بیمار محتوای آموزشی را درک نکرده باشد بایستی قسمت عدم درک آموزش تیک زده شود و پس از برطرف شدن نسبی موانع آموزشی، برنامه آموزشی مجددا تکرار شود.

6-      مهر و امضاء آموزش دهنده : این قسمت بایستی توسط فرد آموزش دهنده اعم از پزشک ، پرستار ، کارشناس تغذیه و.... مهر و امضاء زده شود.

جدول د:

این جدول در زمان ترخیص بایستی به  امضاء و اثر انگشت بیمار یا همراه بیمار برسد.