چگونه بهشكلي مؤثر به بيماران خود آموزش دهيم
راهنماي سريع پرستاران در اجراي آموزش به بيمار
همكار عزيز:
با توجه به محدوديت زماني و كمبود امكانات موجود، اطمينان يافتن از اينكه بيماران ما تمام اطلاعات ضروري مورد نيازيشان را دريافت كردهاند، چالشي پيش روي پرستاران است.
شما ميتوانيد با بكارگرفتن چند استراتژي ساده حين انجام فعاليتهاي مراقبتي روزانه باعث ارتقاء سطح تواناييهاي خود مراقبتي بيماران شويد.
1- توجه بيمار را به مطالب آموزشي جلب كنيد. (Get-and Keep-Your patient attention)
بيمار شما در صورتي به صحبتهاي شما گوش ميدهد كه فكر كند مطالب ارزشمندي به او ميگوييد. او اغلب مطالبي را كه شما به او آموزش ميدهيد فراموش خواهد كرد. پس در ابتدا بايد توجه بيمار را به خود جلب كنيد. براي اين كار ميتوانيد از روشهاي زير استفاده كنيد.
- در ابتدا منظور خود را از آموزش به روشني بيان كنيد:
از شروع كردن مكالمه با چنين جملاتي خودداري كنيد «حالا ميخواهيم به شما اطلاعاتي در مورد روشهاي افزايش سطح اكسيژن خون بدهم» اين جملات براي بيمار نامفهوم است و او را مضطرب ميسازد. بهتر است اينگونه شروع كنيد. «خوب الان ميخواهم به شما بگويم اگر دچار تنگي نفس شديد و نتوانستيد خوب تنفس كنيد چكار كنيد».
- تن صداي خود را تغيير دهيد:
با تن صداي خود، نشان ميدهيد كه به گفتن مطالبي كه ارائه ميدهيد علاقه داريد و در بيمار تمايل به توجه كردن به صحبتهاي خود را افزايش ميدهيد.
- از وسايل كمك آموزش استفاده كنيد:
يك عكس بيشتر از هزار كلمه ارزش دارد از مواد چاپي آموزشي براي كامل كردن آموزشهاي خود استفاده كنيد از مثالهايي حين آموزش استفاده كنيد.
بهعنوان نمونه بهجاي اينكه علايم و نشانههاي عدم تحمل فعاليت را به بيمار بگوييد ميتوانيد اينگونه توضيح دهيد كه: «تصور كنيد شما در حال انجام كارهاي روزانه خود هستيد، وقتي در حال بالا رفتن از پله يا سربالايي هستيد ناگهان احساس سبكي در سر ميكنيد، حالا بايد چهكار كنيد؟»
- مطالب ارائه شده را خلاصه كنيد:
اطلاعات تئوريك را به واژههاي كاربردي و روزمره برگردانيد. براي اين منظور ميتوانيد از مثالهاي واقعي برگرفته از تجارب بيمار استفاده كنيد.
2- بر اطلاعات پايه و ضروري تأكيد كنيد Stick to the basics
افراد بيمار نياز دارند مطالب زيادي را فرا بگيرند و در مورد آن فكر كنند. بههمين دليل شما نبايد حجم زيادي اطلاعات بيش از آنچه نياز دارد به او ارائه دهيد در آموزش خود 3 نكته را رعايت كنيد Short (three S) و Specific Simple مطالب بايد كوتاه، اختصاصي، و ساده باشد.
- هر چه خلاصهتر بهتر:
متوسط مواردي كه بزرگسالان قادر به يادآوري آن هستند 5-7 نكته است براي افزايش توانايي يادآوري بيمار آموزش خود را به 3-4 نكته در هر جلسه محدود كنيد مثلاً 3 نكته در مورد داورها به بيمار آموزش دهيد: چه دارويي ميگيريد چه مقدار از دارو در هر نوبت مصرف كند؟ در نوبت بعد 3 نكته قبلي را مرور كنيد و 2 نكته به آن اضافه كنيد: دارو با چه مكانيسمي به بيمار كمك ميكند و بيمار در صورت بروز عوارضي جانبي بايد چه اقدامي انجام دهد.
- در مورد آنچه بيمار بايد بداند اختصاصي بحث كنيد:
براي بيمار شناسايي مهمترينها در بين اطلاعاتي كه به او ارائه ميشود دشوار است به اين دليل بايد اطلاعات ضروريتر را در ابتدا به بيمار بگوييد. بهعلاوه بر اطلاعاتي كه بيمار واقعاً نياز دارد بداند تأكيد كنيد نه آنچه كه خوب است بداند. مثلاً وقتي به بيماري، در مورد داروي او (نيتروگليسيرين) آموزش ميدهيد. متابوليسم اين دارو اهميت چنداني ندارد تا بيمار در مورد آن اطلاعاتي داشته باشد بلكه آنچه مهم است اين است كه بيمار بداند اين دارو را چه موقع مصرف كند و چگونه؟ عوراض جانبي آن چيست؟ و درصورتيكه مصرف دارو اثر بخش نبود بايد چه اقدامي انجام دهد.
به كتاب مرجع خود در مورد اطلاعات دارويي مراجعه كنيد تا مطمئن شويد تمام نكات لازم را به بيمار آموزش دادهايد.
- از زبان ساده و روزمره استفاده كنيد:
سعي كنيد با كلماتي كه براي بيمار آشناست موارد را براي او توضيح دهيد. از بكار بردن اصطلاحات پزشكي تا حد امكان پرهيز كنيد. اگر نياز است از يك اصطلاح پزشكي استفاده كنيد لازم است ابتدا در مورد آن واژه به بيمار توضحيح دهيد و سپس آن را بكار ببريد.
3- از زمان خود به خوبي استفاده كنيد: Make the most of your time
چون شما براي آموزش زمان كمي در اختيار داريد لازم است كه از هر فرصت آموزشي استفاده كنيد. براي اين منظور به نكات آموزشي زير داشته باشيد:
- آموزش به بيمار را با زمان ارائه مراقبت به بيمار هماهنگ كنيد:
هر موقع كه شما بر بالين بيمار حضور داريد زماني براي آموزش به بيمار است، وقتي فشار خون بيمار را ميگيريد، دراوهاي او را ميدهيد… زماني براي مرور مطالب آموزش داده شده قبلي و ارائه مطالب جديد است.
- خانواه بيمار يا دوستان نزديك او را در فرايند آموزش دخالت دهيد:
خانواده يا افراد نزديك بيمار را تشويق كنيد تا در موقع آموزش به بيمار حضور داشته باشند. اين امر باعث ميشود كه با بحث و گفتگو با آنها روي مطالب آموزشي تأكيد بيشتر ميشود و پس از آنكه بيمار مرخص شد آنها بيمار را به پيروي از آموزشها تشويق كنيد و براي بيمار نقش حمايتي ايفا كنند.
- مطالب آموزش خود را با مواد آموزشي كتبي تكميل كنيد:
مطالب كتبي براي بيمار داشته باشيد تا بعد از جلسه خودش به تنهايي آنها را مطالعه كند اما اين مطالب طولاني و خسته كننده نباشد. مطالب كتبي به شكل پمفلتهايي مختصر و ساده باشد كه روي مطالبي كه شما شفاهي آموزش دادهايد تأكيد كند.
4- تقويت يادگيري يك نكته كليدي است Reinforcement is key
تنها ارائه اطلاعات به بيمار كافي نيست، پس از آنكه شما به بيمار گفتيد چه نكاتي را بايد بداند و با مثالهاي روشن آن مطالب را به او ارائه داديد لازم است كه روي آموزشهاي خود تأكيد مجدد نماييد براي اين منظور ميتوانيد از استراتژيهاي زير استفاده كنيد.
- يك مدل و الگو براي بيمار باشيد:
افراد با الگو قرار دادن سايرين رفتارها را بهتر فرا ميگيرند، اگر ورزشهايي را به بيمار آموزش ميدهيد آنها را اجرا كنيد و از بيمار بخواهيد آنها را تمرين كند. با اين روش او شيوه صحيح انجام ورزشها را فرا ميگيرد و از طرفي ميبيند انجام آن تمرينات كار مشكلي نيست، وقتي الگويي را براي بيمار انتخاب ميكنيد بايد مطمئن شويد كه آن الگو متناسب با سطح تحصيلات و فرهنگ بيمار است.
- پاداش، پاداش، پاداش:
تقويت مثبت نفش زيادي در تغيير رفتار و تثبيت رفتار افراد دارد. با دادن پاداش و تشويق بيمار، به بيمار انگيزه ميدهيم كه رفتار خود را تغيير دهد و آن را حفظ كند. براي طي موفقيتآميز هر گام به بيمار پاداش دهيد مهم نيست كه اين گام چقدر كوچك است.
يك پاداش ميتواند يك لبخند و تشويق كلامي بيمار باشد اگر تعداد بيماران شما زياد است، يك سيستم پاداش طراحي كنيد و بيماراني را كه از رژيم درماني پيروي ميكنند به سايرين معرفي كنيد.
- مطالب را در طي زمان مرورو كنيد:
درك و تغيير رفتار نياز به زمان دارد و ناگهان صورت نميگيرد. آموزش مطالب كوتاه بهطور مكرر مناسبتر از آموزشهاي طولاني است. فاصله قرار دادن بين جلسات آموزشي باعث ميشود بيمار آموزشهاي داده شده را وارد فعاليتهاي روزمرهاش سازد، مرور مطالب ارائه شده ميتواند در شيفتهاي متعدد انجام شود.
5- درك بيمار از آموزشهاي ارائه شده را بيازماييد Testing Your Patient understanding
بعد از آموزش و تأكيد روي مطالب آموزش داده شده لازم است كه اطمينان يابيد بيمار آموزشهاي ارائه شده را درك كرده يا نه. اين مرحله تأكيد مجددي روي مطالب آموزش داده شده است و از طرفي درك بيمار را ارزشيابي ميكند:
- از بيمارتان بخواهيد مطالب آموزش داده شده را دوباره بيان كند يا انجام دهد:
اين امر باعث تثبيت رفتار و ثبت اطلاعات ارائه شده در حافظه دراز مدت بيمار ميشود. بهعنوان مثال وقتي داروهاي خواركي بيمار را به او ميدهيد از او ميپرسيد كه نام اين دارو چيست؟ چه موقع بايد اين دارو را مصرف كنيد؟ بايد اين دارو را با غذا مصرف كنيد يا با معده خالي؟
- مطالب چاپي آموزشي را همراه با بيمار مرور كنيد:
براي اينكه از موارد چاپي استفاده بيشتري نماييد، از بيمار بپرسيد چه مطالبي خوانده و آيا مطالب براي او مفيد بوده و درك آن براي بيمار آسان بوده است.
6- بر موانع يادگيري غلبه كرده: Overcoming barriers to learning
- موانع جسمي: برخي بيماران در يادگيري مشكل دارند و اين بهدليل شرايط فيزيكي آنهاست مانند درد، بيمار هنگامي كه درد دارد قادر به تمركز روي آموزش نيست و بايد آموزش را بهتأخير انداخت، اگر امكان بهتأخير انداختن آموزش نيست آموزش خود را كوتاه و در حد 10 دقيقه انجام دهيد و فقط روي مطالب مهمتر تكيه كنيد.
از خانواده بيمار بخواهيد تا در آموزش شركت كنند.
از ديگر موانع يادگيري مشكلات حسي هستند مانند نقص شنوايي، نقص بينايي استفاده از مواد نوشتاري براي كساني كه داراي نقص شنوايي هستند مفيد است.
- موانع عاطفي: استرس و اضطراب مشكلات معمول بيماران در محيطهاي درماني هستند براي برخي بيماران همدردي و گوش كردن به صبحتهاي آنها ميتواند از استرس آنها بكاهد، حمايت عاطفي بيماران قبل از شروع آموزش لازم است.
- زبان و فرهنگ: براي آموزش به بيماراني كه با پرستار زبان مشترك ندارند وجود يك مترجم براي برگرداندن موارد آموزش داده شده ضروري است.
- پايين بودن سطح تحصيلات: پايين بودن سطح تحصيلات يك مشكل معمول در آموزش است. براي اينگونه بيماران ميتوان از عكسهاي ساده و مواد چاپي ساده استفاده كرد.
آموزش به بيمار زمان زياد و تلاش زيادي احتياج ندارد با استفاده از مطالب فوق ميتوان به بيماران كمك كرد تا فرا بگيرند، بخاطر بياورند و از اطلاعات در زندگي خود استفاده كنند
